Mona Lisa Leonarda da Vinci, freski Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej i Pieta Watykańska, Apollo i Dafne Berniniego. Jedne z pierwszych dzieł, które przychodzą nam na myśl, gdy słyszymy słowo arcydzieło. Ale znacznie trudniej byłoby nam odpowiedzieć na pytanie, dlaczego pomyśleliśmy o Giocondzie, a nie Świętej Annie Samotrzeć, Słonecznikach a nie Irysach, Wenus z Milo a nie Bokserze z Kwirynału. Co - poza wartością artystyczną - czyni z dzieła Arcydzieło.
Mona Lisa już w XVI wieku była opisywana jako jedno z najlepszych dzieł Leonarda, jednak autor jej jedynego opisu z epoki, Giorgio Vasari, nie widział jej nawet na oczy (zachwycał się jednak subtelnym odwzorowaniem żyłek wokół oczu i precyzyjnym rysunkiem brwi i rzęs). Jeszcze na początku XIX wieku była wyceniana znacznie niżej niż inne dzieła z XVI stulecia - wart wg ekspertów Luwru 100 tys, franków obraz pozostawał daleko w tyle za m.in. Chrystusem w Emaus Tycjana (150 tys.) czy "Świętą Rodziną" Rafaela (00 tys.). Jej wielka kariera rozpoczęła się dopiero w XIX wieku - zaczęto pisać o jej delikatnym uśmiechu, dopatrując się w nim a to prowokującego uroku femme fatale drwiącej z odrzuconych zalotników, a to chłodnej rezerwy. Do jej gigantycznej popularności przyczyniła się także kradzież dokonana 21 sierpnia 1911 przez 29-letniego pracownika muzeum. Żądni sensacji dziennikarze podsycali skandal, obraz stawał się tym wybitniejszy, im dłużej był skradziony, a pusta ściana przyciągała nie mniej zwiedzających niż wiszący na niej wcześniej portret.
Nazwisko autora? O wielu dziełach Leonarda, nie gorszych od niej, nikt nie słyszał. Klasa artystyczna? Gdyby tak było, co najmniej równie sławna byłaby lepiej zachowana kopia z Prado, dająca wyobrażenie o pierwotnym wyglądzie Giocondy. Tajemniczy uśmiech? Podobny gości na ustach wielu bohaterek i bohaterów obrazów Leonarda (św. Jan Chrzciciel!). Oszałamiająca uroda? I tu łatwo byłoby wskazać wiele ciekawszych kandydatek. Zadziałał zapewne splot tych czynników i skuteczny marketing.
Mona Lisa pozostaje najbardziej obleganym przez turystów obrazem świata. Wielu przebiega przez kolejne sale, wypatrując tylko strzałek kierujących na dzieło Leonarda i wychodzi tuż po zrobieniu sobie przed nim selfie. Ilu z nich zobaczyło cokolwiek na niewielkim obrazie, ledwo widocznym zza głów innych turystów? Ilu zastanowiło się przez chwilę i skonfrontowało swoje oczekiwania wobec Najwybitniejszego Obrazu Świata z rzeczywistością? Ilu przeżyło rozczarowanie, a ilu wystarczyła satysfakcja z "zaliczenia" obowiązkowego punktu programu w Paryżu?
Dziś w Luwrze Mona Lisę chronią dwie barierki, pancerna szyba i czujne oko co najmniej dwóch pracowników muzeum. Tymczasem do kilku innych obrazów Leonarda, w tym wspaniałej "Św. Anny Samotrzeć" (na zdjęciu), zachwycającej intensywnymi barwami po niedawnej konserwacji, można podejść bez trudu, kontemplować sfumato tak długo jak się chce, nie obawiając się szturmu miłośników selfie z arcydziełem.
